Merkbaarheid bepaalt of jouw merknaam juridisch beschermd kan worden. Een naam moet onderscheidend vermogen hebben, wat betekent dat consumenten jouw producten of diensten kunnen herkennen tussen die van concurrenten. Zonder voldoende merkbaarheid wordt je merkregistratie afgewezen, waardoor je geen exclusieve rechten krijgt. Dit artikel beantwoordt de belangrijkste vragen over merkbaarheid bij het checken en registreren van merknamen.
Wat betekent merkbaarheid precies in het merkenrecht? #
Merkbaarheid is het vermogen van een teken om producten of diensten van één onderneming te onderscheiden van die van andere ondernemingen. Dit onderscheidend vermogen vormt de basis van het merkenrecht en bepaalt of een naam, logo of ander teken als merk geregistreerd kan worden.
In het intellectuele eigendomsrecht gelden verschillende criteria voor merkbaarheid. Een merk moet allereerst onderscheidend zijn. Dit betekent dat het niet louter beschrijvend mag zijn voor de producten of diensten waarvoor het gebruikt wordt. Een bakkerij kan bijvoorbeeld niet het woord “Brood” als merk registreren voor broodproducten, omdat dit geen onderscheidend vermogen heeft.
Er bestaan verschillende soorten merken die beschermd kunnen worden:
- Woordmerken (namen en slogans)
- Beeldmerken (logo’s en symbolen)
- Gecombineerde woord-beeldmerken
- Vormmerken (3D-vormen van producten)
- Kleurmerken (specifieke kleurencombinaties)
- Geluidsmerken (jingles en melodieën)
Voor al deze merkvormen geldt dat ze aan de fundamentele eis van merkbaarheid moeten voldoen. Een teken functioneert alleen als merk wanneer het in staat is om een herkomstfunctie te vervullen. Consumenten moeten door het merk kunnen identificeren van welke onderneming de producten of diensten afkomstig zijn.
Bij het beoordelen van merkbaarheid kijken merkautoriteiten naar het totaalbeeld. Een combinatie van op zichzelf niet-onderscheidende elementen kan samen wel merkbaarheid hebben. Ook kan een aanvankelijk beschrijvend teken door intensief gebruik alsnog onderscheidend vermogen verkrijgen, wat we inburgering noemen.
Waarom kan een merknaam zonder merkbaarheid worden afgewezen? #
Merkregistraties zonder voldoende onderscheidend vermogen worden afgewezen omdat ze het systeem van merkbescherming zouden ondermijnen. Het merkenrecht moet een balans bewaren tussen exclusieve rechten voor ondernemers en de vrijheid van anderen om normale taal te gebruiken in het handelsverkeer.
De belangrijkste gronden voor afwijzing bij gebrek aan merkbaarheid zijn:
Beschrijvende termen vormen de meest voorkomende weigeringsgrond. Namen die direct de eigenschappen, kwaliteit, bestemming of andere kenmerken van producten beschrijven, missen onderscheidend vermogen. “Vers” voor groenten, “Snel” voor koeriersdiensten, of “Comfortabel” voor schoenen zijn voorbeelden van beschrijvende termen die niet als merk geregistreerd kunnen worden.
Generieke aanduidingen zijn termen die de algemene benaming voor een product of dienst vormen. Deze kunnen nooit exclusief aan één ondernemer toebehoren. Denk aan “Computer” voor computers of “Advocaat” voor juridische dienstverlening. Deze termen moet iedereen in de branche vrij kunnen gebruiken.
Gebruikelijke benamingen in het handelsverkeer betreffen woorden of tekens die in een bepaalde sector standaard gebruikt worden. Symbolen zoals “@” voor e-mailadressen of “24/7” voor continue dienstverlening zijn zo algemeen dat niemand er exclusieve rechten op kan claimen.
De rechtspraak heeft talloze voorbeelden opgeleverd van afgewezen merkregistraties. “Baby-dry” voor luiers werd afgewezen omdat het te beschrijvend was voor de functie van het product. “Biomild” voor yoghurt kon evenmin geregistreerd worden vanwege het louter beschrijvende karakter.
Voor ondernemers betekent een afwijzing niet alleen verspilde tijd en kosten voor de aanvraag. Je loopt ook het risico dat concurrenten dezelfde naam gaan gebruiken, waardoor je geen onderscheidende positie in de markt kunt opbouwen. Bovendien kan je investeringen in marketing en merkopbouw verliezen als je later alsnog moet overstappen op een andere naam.
Hoe controleer je of jouw merknaam voldoende merkbaarheid heeft? #
Het beoordelen van merkbaarheid begint met een kritische analyse van je gekozen naam. Vraag jezelf af of de naam direct informatie geeft over wat je aanbiedt, of dat consumenten eerst moeten nadenken over de betekenis. Namen met een denkstap hebben meestal meer onderscheidend vermogen.
Start met het analyseren van de relatie tussen je merknaam en je producten of diensten. Een naam als “Apple” voor computers heeft sterk onderscheidend vermogen omdat fruit niets met technologie te maken heeft. Daarentegen zou “Apple” voor een fruithandel problematisch zijn.
Vergelijk je merknaam met bestaande merken in dezelfde branche door een grondige merknaam check uit te voeren. Let daarbij op:
- Gebruiken concurrenten soortgelijke termen?
- Komen elementen uit je naam vaak voor in de sector?
- Bestaat er een trend om bepaalde woorden te gebruiken?
Evalueer beschrijvende elementen in je merknaam systematisch. Als je naam woorden bevat die eigenschappen beschrijven, overweeg dan of de combinatie voldoende afwijkt van normaal taalgebruik. “FastFood” is te beschrijvend, maar “McDonalds” heeft sterke merkbaarheid.
Professionele merkgemachtigden hanteren specifieke methoden bij merkbaarheidsonderzoek. Ze analyseren de naam vanuit het perspectief van de gemiddelde consument en toetsen aan relevante jurisprudentie. Ook onderzoeken ze of de naam in andere talen beschrijvend wordt, wat belangrijk is bij internationale merkregistraties.
Test je merknaam bij je doelgroep. Als mensen direct begrijpen wat je aanbiedt puur op basis van de naam, kan dat wijzen op te weinig onderscheidend vermogen. Een goede merknaam roept associaties op zonder letterlijk te beschrijven.
Overweeg het toevoegen van fantasie-elementen of het creëren van nieuwe woorden. Samenstellingen zoals “Spotify” (spot + identify) of volledig verzonnen namen zoals “Kodak” hebben inherent sterk onderscheidend vermogen.
Wat zijn de grootste valkuilen bij merkbaarheid voor ondernemers? #
De meest gemaakte fout is het kiezen van een naam die te direct beschrijft wat je doet. Ondernemers willen vaak dat klanten meteen begrijpen wat ze aanbieden, maar dit leidt tot namen zonder juridische bescherming. “De Beste Bakker” of “Goedkope Meubels” zijn voorbeelden van namen die geen merkrechten opleveren.
Het negeren van branche-specifieke conventies vormt een tweede belangrijke valkuil. In sommige sectoren zijn bepaalde termen zo gebruikelijk dat ze geen onderscheidend vermogen meer hebben. In de IT-sector zijn termen als “Solutions”, “Systems” of “Tech” bijvoorbeeld zo wijdverspreid dat ze nauwelijks bijdragen aan merkbaarheid.
Ondernemers overschatten vaak het effect van minimale aanpassingen aan bestaande woorden. Het toevoegen van een letter, zoals “Komputer” in plaats van “Computer”, of het gebruik van creatieve spelling zoals “Kwik” voor “Quick”, maakt een beschrijvende term meestal niet voldoende onderscheidend.
Een subtielere valkuil is het gebruik van suggestieve termen die net over de grens van het toelaatbare gaan. Namen die indirect verwijzen naar producteigenschappen kunnen soms wel geregistreerd worden, maar de grens is dun. “Glassex” voor glazenwasser werd bijvoorbeeld geweigerd omdat het te sterk naar het materiaal glas verwees.
De financiële risico’s van onvoldoende merkbaarheid zijn aanzienlijk. Je verliest niet alleen de kosten van de aanvraag, maar ook investeringen in:
- Logo-ontwerp en huisstijl
- Websiteontwikkeling en domeinnamen
- Marketingmateriaal en campagnes
- Productverpakkingen
Juridisch gezien loop je het risico dat concurrenten dezelfde of soortgelijke namen gaan gebruiken. Zonder merkregistratie kun je hen niet verbieden jouw naam te gebruiken. Dit kan leiden tot verwarring bij klanten en verlies van marktpositie.
Een vaak onderschatte valkuil is het niet controleren van merkbaarheid in verschillende taalgebieden. Een naam die in het Nederlands voldoende onderscheidend is, kan in het Engels of Duits beschrijvend zijn. Bij internationale ambities moet je hier vanaf het begin rekening mee houden.
Wanneer moet je een merkgemachtigde inschakelen voor merkbaarheidsadvies? #
Professioneel advies over merkbaarheid is vooral waardevol in de beginfase van je naamkeuze. Een merkgemachtigde kan je behoeden voor kostbare fouten en tijd besparen door direct te wijzen op namen die geen kans maken op registratie.
Bij internationale merkregistraties wordt specialistische hulp bijna onmisbaar. Elke jurisdictie hanteert eigen criteria voor merkbaarheid, en wat in Nederland acceptabel is, kan elders geweigerd worden. Een ervaren merkgemachtigde kent deze verschillen en kan je strategie daarop afstemmen.
Complexe woordbeeldmerken vereisen specifieke expertise. De combinatie van woord- en beeldelementen moet als geheel beoordeeld worden, waarbij de onderlinge verhouding cruciaal is. Een beschrijvend woord kan soms toch geregistreerd worden als het beeldelement voldoende onderscheidend is.
Wanneer er twijfel bestaat over de registreerbaarheid van je gekozen naam, voorkomt professioneel advies kostbare afwijzingen. Een merkgemachtigde kan alternatieven voorstellen die wel voldoende merkbaarheid hebben, of adviseren over strategieën om onderscheidend vermogen te versterken.
De toegevoegde waarde van specialistische kennis ligt vooral in het navigeren door complexe merkbaarheidsvoorwaarden. Jurisprudentie over merkbaarheid evolueert constant, en wat vroeger geaccepteerd werd, kan nu geweigerd worden. Een professional blijft op de hoogte van deze ontwikkelingen.
Ook bij merkconflicten of oppositieprocedures is expertise over merkbaarheid belangrijk. Als een concurrent beweert dat jouw merk te weinig onderscheidend vermogen heeft, kan een merkgemachtigde je positie verdedigen met juridische argumenten en relevante precedenten.
Het inschakelen van een IE-professional zoals wij voorkomt niet alleen afwijzingen, maar optimaliseert ook je merkstrategie. We kunnen adviseren over merkfamilies, sub-merken en uitbreidingsmogelijkheden, allemaal met het oog op maximale bescherming en commerciële waarde.
Merkbaarheid vormt de basis van succesvolle merkbescherming. Een naam met sterk onderscheidend vermogen biedt niet alleen juridische zekerheid, maar ook commerciële voordelen. Door vanaf het begin de juiste keuzes te maken, bouw je een waardevol intellectueel eigendom op. Voor ondernemers die zekerheid willen over hun merkstrategie, biedt professioneel advies de beste garantie op succes. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden voor jouw merk.
Veelgestelde vragen #
Kan ik een beschrijvende naam alsnog registreren door er een logo aan toe te voegen? #
Ja, dit is mogelijk als het logo voldoende onderscheidend is. Een sterk grafisch element kan een beschrijvend woord 'optillen' tot een registreerbaar merk. Let wel op dat je dan alleen bescherming krijgt voor de combinatie - concurrenten mogen het beschrijvende woord nog steeds gebruiken in een andere vormgeving.
Hoeveel kost het gemiddeld als mijn merkaanvraag wordt afgewezen vanwege gebrek aan merkbaarheid? #
Een afwijzing kost je minimaal €250-€350 aan officiële aanvraagkosten die niet terugbetaald worden. Daar komen vaak nog kosten bij voor merkonderzoek (€500-€1500) en eventuele juridische bijstand. Het grootste verlies zit echter in de tijd en investeringen in marketing die je al gedaan hebt onder die naam.
Wat is het verschil tussen een suggestief merk en een beschrijvend merk in de praktijk? #
Een suggestief merk hint naar producteigenschappen zonder ze direct te benoemen, zoals 'Whisper' voor maandverband - het suggereert stilte en discretie. Een beschrijvend merk zoals 'Absorberend Maandverband' benoemt letterlijk wat het product doet. Suggestieve merken zijn meestal wel registreerbaar, beschrijvende niet.
Hoe lang duurt het voordat een beschrijvende naam door inburgering toch merkbaarheid krijgt? #
Inburgering vereist meestal 5-10 jaar intensief en exclusief gebruik, waarbij je moet bewijzen dat minimaal 50% van je doelgroep de naam associeert met jouw onderneming. Dit is een kostbaar en onzeker traject - het is veel efficiënter om direct een onderscheidende naam te kiezen.
Welke online tools kan ik gebruiken om zelf een eerste merkbaarheidscheck te doen? #
Begin met de TMview database voor bestaande merkregistraties en Google om te zien hoe vaak je gekozen termen in de branche gebruikt worden. De BOIP-website biedt een classificatietool om je waren/diensten correct in te delen. Voor een betrouwbare beoordeling blijft professioneel advies echter aan te raden, vooral bij twijfelgevallen.
Mag ik een geografische naam zoals 'Amsterdam' in mijn merk gebruiken? #
Geografische namen zijn meestal niet exclusief registreerbaar, tenzij ze geen verband hebben met de herkomst van je producten. 'Amsterdam Kaas' voor kaas uit Amsterdam kan niet, maar 'Amsterdam Trading' voor financiële diensten mogelijk wel. De combinatie met andere onderscheidende elementen vergroot je kansen aanzienlijk.
