Het gebruik van andermans naam als merk is een complex juridisch vraagstuk binnen het intellectuele eigendomsrecht. In principe mag je niet zomaar iemands naam als merk registreren zonder toestemming, omdat dit inbreuk kan maken op persoonlijkheidsrechten. Er zijn echter specifieke situaties waarin het wel mogelijk is, zoals bij historische figuren of algemene namen zonder onderscheidend vermogen. Dit artikel behandelt de belangrijkste juridische aspecten en praktische overwegingen bij het gebruik van persoonsnamen als merk.
Wat zijn de juridische regels voor het gebruik van persoonsnamen als merk? #
Het Benelux-verdrag inzake de intellectuele eigendom en de Europese merkenwetgeving stellen duidelijke voorwaarden aan het registreren van persoonsnamen als merk. Een naam moet onderscheidend vermogen hebben en mag geen inbreuk maken op de rechten van derden. Dit betekent dat algemene voornamen zoals “Jan” of “Marie” meestal niet registreerbaar zijn, maar een combinatie zoals “Jan’s Bakkerij” wel mogelijk is.
De wetgeving maakt onderscheid tussen levende personen en overleden personen. Bij levende personen is altijd toestemming vereist voor commercieel gebruik van hun naam. Voor overleden personen geldt dat nabestaanden bezwaar kunnen maken als het gebruik schadelijk is voor de nagedachtenis. Een professionele merkgemachtigde kan je helpen bij het correct doorlopen van het registratieproces, waardoor de kans op weigering aanzienlijk wordt verkleind.
Het is belangrijk te begrijpen dat zelfs wanneer een naam technisch registreerbaar is, dit niet automatisch betekent dat je vrij bent van juridische risico’s. Persoonlijkheidsrechten en portretrecht kunnen nog steeds van toepassing zijn, vooral bij bekende personen.
Wanneer mag je de naam van iemand anders als merk gebruiken? #
Je mag andermans naam als merk gebruiken in specifieke gevallen: bij historische figuren zoals “Leonardo da Vinci” voor kunstproducten, bij algemene namen zonder onderscheidend vermogen, of wanneer je uitdrukkelijke schriftelijke toestemming hebt van de naamdrager. Ook fantasienamen die toevallig overeenkomen met bestaande persoonsnamen zijn meestal toegestaan, mits er geen verwarring ontstaat.
Historische figuren vormen een interessante categorie. Namen zoals “Einstein”, “Mozart” of “Rembrandt” worden vaak gebruikt voor producten of diensten. Dit is toegestaan zolang het gebruik niet misleidend is en geen valse associatie suggereert. “Mozart Chocolade” is bijvoorbeeld acceptabel, maar het suggereren van een directe link met de componist zou problematisch zijn.
Bij algemene namen zonder onderscheidend vermogen, zoals veelvoorkomende voor- of achternamen, is registratie mogelijk mits je er een distinctief element aan toevoegt. “Jansen” alleen is niet registreerbaar, maar “Jansen’s Fietsenwinkel” wel. Het is verstandig om via een professionele partij een grondige check uit te voeren voordat je tot registratie overgaat.
Welke risico’s loop je bij het gebruik van andermans naam? #
De risico’s bij het gebruik van andermans naam als merk omvatten juridische procedures wegens inbreuk op persoonlijkheidsrechten, schadeclaims bij reputatieschade, oppositie tijdens de merkregistratie en gedwongen naamsverandering met alle kosten van dien. Bij bekende personen kunnen deze risico’s aanzienlijk zijn, met schadevergoedingen die in de tonnen kunnen lopen.
Persoonlijkheidsrechten beschermen individuen tegen ongeoorloofd commercieel gebruik van hun identiteit. Dit recht blijft ook na overlijden nog enige tijd bestaan, waarbij nabestaanden kunnen optreden. Het portretrecht speelt vooral een rol wanneer niet alleen de naam maar ook het uiterlijk van een persoon wordt gebruikt in marketing of branding.
Een ander significant risico is de mogelijkheid van oppositie tijdens het registratieproces. Wanneer je een aanvraag indient om een merk te deponeren, hebben derden de mogelijkheid bezwaar te maken. Dit kan leiden tot kostbare juridische procedures en vertragingen. Daarnaast bestaat het risico dat je, zelfs na succesvolle registratie, later gedwongen wordt je merknaam te wijzigen vanwege inbreuk op oudere rechten.
Hoe controleer je of een naam beschikbaar is voor merkregistratie? #
Een grondige beschikbaarheidscheck begint met onderzoek in merkregisters zoals het Benelux-register en Europese databanken. Controleer ook handelsnaamregisters, domeinnamen en sociale media op bestaand gebruik. Let specifiek op identieke en soortgelijke namen in dezelfde of verwante productcategorieën, en beoordeel of er sprake kan zijn van verwarringsgevaar.
Het onderzoek moet verder gaan dan alleen exacte overeenkomsten. Fonetische gelijkenissen (namen die hetzelfde klinken), visuele overeenkomsten en conceptuele gelijkenissen moeten ook worden meegenomen. Een naam zoals “Johns” kan bijvoorbeeld conflicteren met het bestaande merk “John’s” in dezelfde productcategorie.
Professionele merkgemachtigden gebruiken geavanceerde zoekstrategieën en hebben toegang tot uitgebreide databanken. Zij kunnen ook de juridische haalbaarheid beoordelen en adviseren over mogelijke risico’s. Dit is vooral belangrijk omdat een verkeerd ingediende aanvraag kan leiden tot weigering of een waardeloos merk dat later nietig verklaard kan worden.
Wat is het verschil tussen beroemde en gewone namen in het merkrecht? #
Beroemde namen genieten uitgebreidere bescherming in het merkrecht dan gewone namen. Celebritynamen zijn vaak automatisch beschermd tegen commercieel gebruik zonder toestemming, zelfs zonder merkregistratie. Gewone namen daarentegen hebben alleen bescherming als ze als merk zijn geregistreerd of wanneer sprake is van inbreuk op persoonlijkheidsrechten.
De bescherming van beroemde namen strekt zich uit over alle productcategorieën, niet alleen die waarin de persoon actief is. Het gebruik van “Beyoncé” voor parfum zonder toestemming is bijvoorbeeld niet toegestaan, ook al is zij geen parfumeur. Deze uitgebreide bescherming is bedoeld om te voorkomen dat derden onterecht profiteren van de reputatie en goodwill van bekende personen.
Voor gewone namen geldt dat bescherming meestal beperkt is tot de specifieke waren of diensten waarvoor het merk is geregistreerd. Een lokale ondernemer genaamd “Peter Bakker” die zijn naam heeft geregistreerd voor bakkerijproducten, kan waarschijnlijk niet voorkomen dat iemand anders “Peter Bakker Consultancy” gebruikt voor adviesdiensten.
Welke alternatieven heb je als een naam niet beschikbaar is? #
Wanneer de gewenste naam niet beschikbaar is voor merkregistratie, kun je kiezen voor creatieve variaties, zoals toevoegingen (“Original”, “Premium”), geografische aanduidingen of het combineren met beschrijvende elementen. Andere opties zijn het gebruik van fantasienamen, acroniemen of het verkrijgen van een licentie van de rechthebbende om de naam alsnog te mogen gebruiken.
Variaties op de oorspronkelijke naam kunnen effectief zijn, mits ze voldoende onderscheidend zijn. Het toevoegen van je locatie (“Amsterdam”), een kenmerk van je product (“Biologisch”) of een uniek element kan de naam registreerbaar maken. Let er wel op dat de variatie geen verwarringsgevaar mag opleveren met bestaande merken.
Een andere strategie is het ontwikkelen van een volledig nieuwe fantasienaam of kunstwoord. Dit biedt maximale vrijheid en uniciteit, hoewel het meer marketinginspanning kan vergen om bekendheid op te bouwen. Het verkrijgen van een licentie is ook een optie, vooral wanneer de naam cruciaal is voor je businessmodel. Dit vereist onderhandeling met de rechthebbende en meestal een vergoeding.
Het gebruik van andermans naam als merk vereist zorgvuldige juridische afweging en grondig onderzoek. De regels verschillen aanzienlijk tussen gewone en beroemde namen, en de risico’s kunnen substantieel zijn. Een professionele aanpak met hulp van een merkgemachtigde minimaliseert deze risico’s en vergroot de kans op succesvolle registratie. Heb je vragen over het registreren van een naam als merk of wil je een grondige beschikbaarheidscheck laten uitvoeren? Neem dan contact met ons op voor deskundig advies.
Veelgestelde vragen #
Hoe lang duurt het voordat ik weet of mijn merkregistratie met een persoonsnaam is goedgekeurd? #
Het registratieproces duurt gemiddeld 3-6 maanden, waarbij de oppositieperiode van 2-3 maanden cruciaal is. Tijdens deze periode kunnen derden bezwaar maken tegen je aanvraag. Bij complexe namen of mogelijke conflicten kan het proces langer duren, vooral als er juridische procedures volgen.
Kan ik de naam van mijn overleden grootouder gebruiken voor mijn bedrijf zonder problemen? #
Dit hangt af van verschillende factoren, zoals hoe lang geleden je grootouder is overleden en of andere familieleden bezwaar maken. Hoewel persoonlijkheidsrechten na overlijden verzwakken, kunnen nabestaanden nog steeds optreden bij schadelijk gebruik. Overleg met familieleden en documenteer hun toestemming om latere conflicten te voorkomen.
Wat kost het gemiddeld om een naam als merk te laten registreren inclusief juridisch advies? #
De kosten variëren tussen €1.000 en €3.500, afhankelijk van het registratiegebied en de complexiteit. Dit omvat officiële leges (vanaf €240 voor Benelux), onderzoekskosten en juridische begeleiding. Bij internationale registraties of opposities kunnen de kosten aanzienlijk oplopen tot €10.000 of meer.
Hoe voorkom ik dat iemand anders mijn eigen naam als merk registreert? #
Monitor actief nieuwe merkaanvragen via het BOIP-register en stel een merkbewakingsdienst in. Registreer je eigen naam preventief als merk in relevante categorieën, ook als je deze nog niet commercieel gebruikt. Bij misbruik kun je oppositie voeren binnen de termijn of een nietigheidsvordering starten op basis van kwade trouw.
Mag ik een buitenlandse naam gebruiken die in Nederland onbekend is maar in het buitenland beroemd? #
Nee, dit is riskant en vaak niet toegestaan. Internationale verdragen beschermen beroemde namen grensoverschrijdend, en met internet is 'lokale onbekendheid' nauwelijks meer relevant. Zelfs als de persoon in Nederland onbekend is, kan merkregistratie geweigerd worden of leiden tot schadeclaims wanneer de rechthebbende dit ontdekt.
Wat zijn de meest voorkomende fouten bij het registreren van namen als merk? #
De grootste fouten zijn onvoldoende vooronderzoek naar bestaande rechten, het negeren van internationale bescherming van beroemde namen, en het registreren in te beperkte productcategorieën. Ook het gebruik van te algemene namen zonder distinctieve toevoegingen en het niet documenteren van verkregen toestemmingen leiden vaak tot problemen.
