Ja, in Nederland en de meeste Europese landen wordt een werk automatisch publiek domein 70 jaar na het overlijden van de maker. Dit betekent dat het auteursrecht vervalt en iedereen het werk vrij mag gebruiken, kopiëren, bewerken en verspreiden zonder toestemming of betaling. De termijn begint te lopen vanaf 1 januari van het jaar volgend op het overlijdensjaar van de auteur.
Wat betekent publiek domein precies? #
Publiek domein verwijst naar werken waarop geen intellectuele eigendomsrechten meer rusten. Deze werken zijn vrij beschikbaar voor iedereen om te gebruiken, zonder dat je toestemming nodig hebt of royalty’s moet betalen. Het is het tegenovergestelde van werken die beschermd zijn door auteursrecht.
Voor gebruikers betekent dit dat je deze werken kunt downloaden, delen, bewerken en zelfs commercieel kunt exploiteren. Je kunt bijvoorbeeld een oud schilderij van Rembrandt op een t-shirt drukken en verkopen, of een klassiek muziekstuk van Mozart gebruiken in je bedrijfsvideo.
Voor makers en hun erfgenamen betekent het dat de exclusieve rechten op het werk verlopen zijn. Dit is een belangrijk principe in het intellectueel eigendomsrecht, omdat het een balans creëert tussen het beschermen van creatieve werken en het toegankelijk maken van cultureel erfgoed voor de samenleving.
Is een werk automatisch publiek domein 70 jaar na overlijden van de maker? #
In Nederland en de Europese Unie geldt inderdaad de 70-jaarsregel voor auteursrecht. Een werk wordt automatisch publiek domein op 1 januari van het jaar dat volgt op het jaar waarin 70 jaar is verstreken sinds het overlijden van de auteur. Als een schrijver bijvoorbeeld op 15 maart 1950 is overleden, wordt zijn werk publiek domein op 1 januari 2021.
Deze regel is vastgelegd in de Auteurswet en geldt voor de meeste creatieve werken. Het is belangrijk om te begrijpen dat de termijn begint bij het overlijden van de maker, niet bij de publicatie van het werk. Een manuscript dat pas 50 jaar na de dood van de auteur wordt ontdekt, geniet dus nog maar 20 jaar auteursrechtelijke bescherming.
Er bestaan enkele uitzonderingen op deze hoofdregel. Bij werken met meerdere makers geldt de termijn vanaf het overlijden van de langstlevende auteur. Ook voor anonieme werken en werken van rechtspersonen gelden andere regels, waarbij de termijn vaak vanaf publicatie wordt berekend.
Welke werken vallen onder de 70-jaarsregel voor publiek domein? #
De 70-jaarsregel geldt voor vrijwel alle werken die onder het auteursrecht vallen. Dit omvat literaire werken zoals boeken, gedichten en artikelen, muziekcomposities en songteksten, beeldende kunst zoals schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken, en fotografische werken.
Ook films, theaterstukken, choreografieën en architectonische werken vallen onder deze regel. Bij werken met meerdere makers, zoals een film of muziekalbum, wordt de beschermingstermijn berekend vanaf het overlijden van de laatste overlevende maker. Dit kunnen de regisseur, scenarioschrijver, componist of andere hoofdauteurs zijn.
Voor anonieme werken geldt een andere regeling. Als de maker onbekend is, vervalt het auteursrecht 70 jaar na de eerste openbaarmaking. Wordt de identiteit van de maker binnen deze periode bekend, dan geldt alsnog de normale termijn van 70 jaar na overlijden.
Wat zijn de uitzonderingen op de 70-jaarsregel? #
Niet alle intellectuele eigendomsrechten volgen de 70-jaarsregel. Naburige rechten, zoals die van uitvoerende kunstenaars en producenten, hebben vaak kortere beschermingstermijnen. Uitvoeringen worden bijvoorbeeld 50 jaar beschermd vanaf het jaar van de uitvoering of eerste vastlegging.
Databankrechten kennen een veel kortere termijn van 15 jaar vanaf voltooiing of openbaarmaking van de databank. Voor werken van rechtspersonen, zoals bedrijven of overheidsinstellingen, kan de termijn 70 jaar vanaf publicatie bedragen in plaats van vanaf overlijden.
Internationaal kunnen de termijnen verschillen. In de Verenigde Staten gelden bijvoorbeeld andere regels voor werken gepubliceerd voor 1978. Ook kunnen overgangsbepalingen van toepassing zijn op werken die onder oudere wetgeving zijn gemaakt, waardoor de exacte berekening complex kan worden.
Hoe controleer je of iets in het publiek domein is? #
Om vast te stellen of een werk publiek domein is, begin je met het onderzoeken van de overlijdensdatum van de maker. Zoek in biografische databases, encyclopedieën of officiële overlijdensregisters. Voor bekende auteurs is deze informatie meestal gemakkelijk te vinden.
Controleer vervolgens de publicatiedatum van het werk en of er meerdere makers betrokken waren. Bij twijfel kun je registers raadplegen zoals de catalogus van de Koninklijke Bibliotheek of internationale databases. Let op dat je alle betrokken makers identificeert, vooral bij samengestelde werken.
Wees voorzichtig met bewerkingen of vertalingen van oude werken. Een moderne vertaling van een publiek domein werk kan zelf weer auteursrechtelijk beschermd zijn. Bij twijfel over de status van een werk is het verstandig om juridisch advies in te winnen om auteursrechtelijke inbreuken te voorkomen.
Belangrijke aandachtspunten bij publiek domein werken #
Hoewel het auteursrecht na 70 jaar vervalt, kunnen andere rechten nog wel van toepassing zijn. Persoonlijkheidsrechten en portretrechten kunnen bijvoorbeeld nog gelden, vooral bij foto’s van personen. Ook merkrechten blijven bestaan zolang ze actief worden vernieuwd.
Een werk in het publiek domein mag je vrij gebruiken, maar eventuele moderne bewerkingen, restauraties of digitale versies kunnen weer nieuwe auteursrechten hebben. Een gerestaureerde versie van een oude film kan bijvoorbeeld nieuwe rechten genereren voor de restaurateur.
Bij internationaal gebruik moet je rekening houden met verschillende termijnen per land. Een werk kan in Nederland publiek domein zijn, maar in een ander land nog beschermd. Voor complexe situaties waarbij je twijfelt over de status van een werk, is professionele begeleiding essentieel. Wij kunnen je helpen bij het navigeren door de complexiteit van intellectuele eigendomsrechten. Neem gerust contact met ons op voor advies over jouw specifieke situatie.
